Hotline: (08) 38.206.739 - 0903.924.013

 

Múa Chăm ở Ninh Thuận

Múa Chăm là một bộ phận quan trọng trong đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Chăm. Múa thường gắn liền với các lễ hội như Rija Nưgar, Katê, Rija Praung… ở mỗi làng palei hay trên tháp. Đó là những dịp người Chăm thể hiện sự tưởng nhớ của mình đối với những người có công xây dựng đất nước, hay sự sùng bái một hoặc một vài vị vua được thần hóa.
Tiệm vịt quay Thanh Xuân (Cầu Bông)Đi kèm với múa là những nhạc cụ truyền thống như: trống Ginăng, trống Bara nưng, chiêng, kèn Xaranai, Grong (lục lạc), đàn Kanhi… nhưng phổ biến hơn cả vẫn là bộ ba Ginăng, Baranưng và Xaranai, trong đó chủ đạo vẫn là Ginăng, vì có âm thanh mạnh mẽ, hùng  hồn rất phù hợp trong dịp lễ hội cũng như phản ánh được tính cách của người Chăm. Có thể phân chia múa Chăm thành 2 loại:

Múa dân gian

Tên gọi các điệu múa Chăm cũng là tên được đặt cho điệu trống Ginăng. Có thể kể ra vài điệu múa tiêu biểu: Biyen, Tiaung (bắt chước dáng con công, trĩ), Patra (hoàng tử), Wah gaiy (chèo thuyền), Mamang, Marai…

Các điệu múa luôn là tâm điểm và là “tiết mục” được trông chờ nhất trong lễ hội. Những hồi trống Ginăng thu hút sự chú ý của mọi người về phía người nghệ sĩ múa. Tiếp sau đó là tiếng kèn Xaranai réo rắt, tiếng Baranưng trầm hùng cùng lời của ông Mưdwơn hát các bài tụng ca tương ứng. Vũ công bước ra trình diễn: cái phẩy tay, phất quạt, quất roi hay cái dậm gót chân khi khoan thai nhẹ nhàng, khi thì hùng hồn, mạnh mẽ theo nhịp khi nhanh khi chậm của tiếng nhạc. Người xem như bị cuốn hút theo từng động tác của người nghệ sĩ.

Múa dân gian Chăm có các loại chính:

- Múa quạt (Tamia Tadik): một hình thức múa dân gian lâu đời. Dụng cụ chính là chiếc quạt: xòe ra hay xếp lại cả cặp hoặc một xòe một xếp. Có thể múa cá nhân trong các ngày lễ hay múa tập thể trong những ngày lễ hội.

- Múa đội lu (Tamia đwa buk): xuất phát điểm là múa đội Thong hala (cỗ bồng trầu) trong các lễ dâng nước thánh trên tháp, sau đó kết hợp với thao tác đội lu nước trong sinh hoạt ngày thường thành loại hình múa này. Múa Đwa buk có nhiều biến thái đẹp mắt, nhưng thao tác đặc sắc hơn cả là các cô gái thả cả hai tay, khi thì đứng, lúc lại ngồi hay nghiêng mình khá thoải mái trong lúc biểu diễn.

- Múa khăn (Tamia taniak): người nghệ sĩ cầm khăn, dùng cổ tay hất khăn lên lúc khoan thai, nhẹ nhàng khi mạnh mẽ, dứt khoát theo nhịp điệu của nhạc.

- Múa kiếm, roi và múa đạp lửa (Tamia jwak apwei): những điệu múa đã tồn tại từ lâu đời có tính khái quát cao. Nhịp điệu múa khỏe khoắn tượng trưng cho sự chiến thắng, vượt qua khó khăn gian khổ.

- Múa chèo thuyền (theo điệu trống Wah gaiy): dụng cụ múa là cây chèo được thay bằng cây mía trong dịp lễ. Điệu múa này mô tả những động tác chèo thuyền khi đi trên biển, luôn đi kèm với bài tụng ca: Ppo Tang Ahauk.

- Múa âm dương: đây là tên do nhà biên đạo múa Hải Liên đặt cho dạng múa phồn thực của Chăm. Người Chăm gọi là Tamia Klai Kluk, dạng múa đã thất truyền, hiện chỉ còn lưu giữ ở làng Bính Nghĩa - Ninh Thuận. Người múa là nam, với khúc gỗ được đẽo như hình dương vật, múa dẫn đường, sau đó là các cặp khác, vừa vui nhộn, vừa linh thánh.

Tất cả các điệu múa này vẫn còn tồn tại trong cộng đồng người Chăm như một hình thái sinh hoạt lễ hội và chúng được cách điệu để đưa lên sân khấu. Mặc nhiên cộng đồng người Chăm chấp nhận không điều kiện.

Múa cung đình

Đây là tên được nghệ sĩ nhân dân Đặng Hùng đặt cho các điệu múa ông biên đạo và dàn dựng cho Đoàn Ca múa Thuận Hải thời kỳ ông làm trưởng đoàn. Lấy cảm hứng từ các thao tác của những tác phẩm điêu khắc Chămpa xưa, ông “giải mã” chúng, rút tỉa tổng hợp được 8 thế tay và 4 thế chân, bên cạnh kết hợp với vài thao tác múa dân gian để thành múa cung đình Chăm. Các tác phẩm tiêu biểu của Đặng Hùng: Khát vọng (1985), Ước mơ (1981) và Niềm tin (1989). Sau này, NSƯT Thu Vân trên cơ sở đó có tác phẩm Huyền thoại Bhagavati. Những điệu múa này nhiều lần được biểu diễn ở nước ngoài. Bên cạnh vài phản ứng tiêu cực từ phía nhân dân Chăm, như cho các con em Chăm ăn mặc theo kiểu Apsara lên biểu diễn tại sân khấu thôn quê, gây phản  cảm; còn đa phần nhận được sự tán thưởng xứng đáng.

Múa Chăm là một bộ phận độc đáo trong di sản văn hóa Chăm. Thời gian qua, nó được bảo tồn và phát huy đúng mực, phần nào thỏa mãn được nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của quần chúng Chăm. Với sự quan tâm của các bộ ngành, những điệu múa Chăm ngày càng được phát triển theo hướng lành mạnh. Các đoàn nghệ thuật múa hát trước đây vốn phải chật vật để duy trì sự tồn tại của mình, đã tìm được con đường riêng để có thể đứng vững trong thời đại kinh tế thị trường. Tuy nhiên, để phát huy hơn nữa kho tàng múa độc đáo này, chúng ta vẫn cần những định hướng phù hợp để múa Chăm phát triển đúng con đường độc đáo riêng của nó, góp phần tạo nên bức tranh chung đa dạng, đặc sắc của văn hóa các dân tộc Việt Nam.

dacsandatphanrang.com